Oyuncak sadece oyucak mıdır? İşte etkileri...

Hepimiz ebeveynler olarak çocuklarımıza zaman zaman oyuncak almışızdır. Çocuklarımızın hayal dünyasını geliştirecek, özgüven kazandıracak, gelecekteki yaşamlarını dahi etkileyecek oyuncakları seçmeyi biliyor muyuz? Uzamanlar uyarıyor; oyuncak seçmek ciddi bir iştir. İşte 0 yaştan 5 yaşına kadar çocuklarımıza oyuncak alırken nelere dikkat etmemiz gerektiği bu yazıda... Anlıyoruz ki "Oyuncak sadece oyuncak değildir".

Çocuğun hayal dünyasını geliştirip, kendi kendine yetebilme ve bağımsızlık duygusunu kazandırmanın, fiziksel ve zihinsel becerilerini hızlandırmanın yolu, doğru seçilmiş oyuncaktan geçer! Uzmanlar, "En iyi öğrenme arkadaşının seçimi konusunda ne kadar doğru adım atarsanız, çocuğun gelişimine o kadar katkısı sağlarsınız" diyor.

Kendi kendine oyuncakla oynamalı 

Çocuk oynadıkça, problem çözme becerilerini geliştirir, paylaşmayı, uyum sağlamayı, keşfetmeyi, anlamayı öğrenir. İster tek başına ister bir grupla! Yeter ki oynasın! Çünkü, Çocuk Gelişimi ve Eğitim Uzmanı, Psikolojik Danışman Ayşim İncesulu, "Oyuncakla oynamayan çocuğun mutlaka bir sorunu vardır!" diyor. "Ya algısal sorunu vardır, ya güvenli bağlanmadan geçmemiştir" uyarısında bulunuyor ve devam ediyor: "Bir çocuğun kendi kendine oyuncakla oynamaması, çok önemli donedir. Yetişkinlerin devamlı ne yapacağını söylediği, devamlı hizmet edilen çocuklar, kendi başına üretmek ve yapmak konusunda tedirgindir. Kendilerine güvenleri yoktur. Çünkü hiçbir zaman yanlış yapmalarına izin verilmemiştir. Kendi oynama süreçlerinden geçip bir ürün çıkaramamışlardır ortaya. `Yanımda annem babam olmadan hiçbir şey yapamam, ben bozuğum, onlar olmadan bir şey üretemiyorum` düşüncesine kapılır. Oynamak için ille bir yetişkin istiyor ya da `sen yap` diyorsa mutlaka özgüvenine, algısına, sosyal becerisine bakmak lazım. Sosyal beceri eksikliği, içe dönüklük olabilir, çok eleştirilen bir çocuk olabilir. Oyun hamurunu annesine verir sen yap der, annesi de onun için yapar! Bu güvenle ilgilidir, çabuk aşılır. Ne kadar erken müdahale edilirse o kadar çabuk çözülür."

Sevgi değil takıntı

İncesulu`nun dikkat çektiği diğer önemli nokta ise, çocuğun tek tip oyuncakla oynama durumu: "Oyuncakları kullanma şekli ve sıklığı, tek bir oyuncağa odaklanması problem olabilir. `Ahmet arabaları çok seviyor` diye herkes araba alıyor. Hayır orada bir takıntı, başka bir oyuncağa transfer olamama hali vardır. Yaratıcılık yoktur. Tek tip şeyleri, tek tip sıraya dizen çocukların oyun oynadığını söyleyemeyiz. Ama annesine göre oynuyordur. Bunlara da çok dikkat etmek lazım. Tek tip oyuncaklara takılmanın olumsuz etkileri vardır. Zaten vurdulu kırdılı, insanları sindirmeye, öldürmeye yönelik oyuncakları sevmiyoruz. Haberlerde bolca görüyorlar, televizyonlardan izliyorlar."

Hem eğlendiren, hem öğreten oyuncaklar var

Peki çocuklar nasıl oyuncaklara yönlendirilmeli? İncesulu, bir hedefe yönelik hazırlanan eğitici oyuncakların, hem eğlendirip hem de öğrettiğini vurguluyor. "Oynamak hep eğlendirir ve oyun çocuğun en iyi öğrendiği süreçtir. Eğitici oyuncaklar ise hem eğlendirir, hem öğretir.  Eğlendirerek öğrettiği için çocuk farkında olmadan sezgisel olarak, deneyerek, gözleyerek depolar. Sorduğunuzda size bir cevap verir ya da uygulama gösterir. Böylece öğrendiğini anlarsınız! Mesela bir su tabancasının hedefi yoktur, sadece eğlendirir. Top havuzunda kayar içine düşer ve eğlenir. Tabiki motor gelişimine katkısı vardır ama bunlar eğlenceye yöneliktir. Çocuğun eliyle hissederek, görerek, duyarak üç boyutlu olarak algılayabileceği oyuncakları öneriyoruz. Legolar, çok amaçlı takmalı, geçmeli oyuncaklar, şekli olmayan birleştirildiğinde şekle giren oyuncaklar var. Kendiliğinden giden bir arabayı sürmesiyle, kendi birleştirdiği bir arabayı sürmesi arasında dağlar kadar fark var."

Basitten karmaşığa...

Oyuncak seçiminin yaşa göre yapılması gerektiğini söylüyor İncesulu. Diğer önerisi, tek tip oyuncak yerine farklı şeyler öğrenmesine olanak tanıyanlar: "Çocuğun basitten karmaşığa doğru bir gelişimi var. Önce sağ beyinle sezgisel olarak öğrenir, kavramları öğrendikçe daha kompleks oyuncaklarla oynayabilir hale gelir. Çocuğa düzey olarak hazır olmadığı oyuncak verirseniz kısa süre oynar ve atar. Seviyesine göre verdiğinizde rahatlıkla algılar. Ondan bir kazanım elde eder, öğrenir. Çocuk kendi keşfedip oynadıkça, bir adım daha zor aşamadaki oyuncaklara geçebilir. Oyuncak alırken, ince kaslara, yaratcılığa ve kavramsal gelişime hitap etsin diye de sıraya koyabilirseniz. Öte yandan kız çocukları sadece bebeklere erkek çocukları da arabalara yönlendirmek onları sınırlandırır. Oyuncakları bu şekilde seçerek, daha kız ya da daha erkek olmasını pekiştirmezsiniz."

Çocuğunuz oyuncakların arasında kaybolmasın

Uzmanlar, oyuncakların çocuk gelişimi üzerindeki etkilerini saymakla bitiremiyor. İncesulu da, "Oyuncak, oyun olmadan olmaz" diyor ve ekliyor:  "Her oyunun altta bir kazanımı mutlaka vardır. Çocuk, genetik potansiyelle doğar. Potansiyeli işleyen sistem ise çevredir. Çevrede de ebeveyn, öğretmen gibi destekleyici yetişkinlerin yanı sıra en önemli uyarıcı şey, kullanılan materyallerdir. Oyuncaklar bu anlamda çok önemli. Yaşına göre ne kadar doğru uyarıcı sunulursa potansiyeli o kadar artar. Bu potansiyel ancak oyunlarla geliştirilerek üst düzeye çıkarılır.  Ancak burada önemli nokta şu. Oynatın ama oyuncakların arasında kaybolmasına izin vermeyin! O kadar yığınla oyuncakları var ki, bir süre sonra gözleri alışıyor, görmüyorlar. İlle de bir şey almak istiyor dükkandan. Evinde olup olmadığının farkında bile değil. Çocuklar bu şekilde tükekim arsızı oluyor. Oynadığından zevk alma, anlamlı oynama ritüelleri gelişmiyor."

Oyuncak nasıl seçilmeli?

Eğitim Uzmanı- Psikolojik Danışman Aylin Çalışkan, oyuncak seçiminde belirlediği kriterleri, hangi yaşa hangi oyuncağın uygun olduğunu şöyle sıralıyor:

  • Ayına, yaşına uygun mu?
  • Kullanılan malzemeler sağlıklı mı?
  • Oyuncağın dizaynı bebek/çocuk gelişimine uygun mu? Ergonomik mi?
  • Oyuncak çocuk gelişim düzeyine uygun mu?
  • Marka tescilli mi?
  • Gürültü çıkarıyor mu?
  • Koku ve renk bırakıyor mu?

0-6 ay bebek oyuncak seçimi: Parlak ve ses çıkaran dönenceler, üzerinde siyah-beyaz kontrast bulunan oyuncaklar, halkalar, sıkmasını sağlayacak hatta rahatça ısırabileceği çıngıraklar.

6-9 ay bebek oyuncak seçimi: Yıkanabilir bebekler, hayvanlar, halkalar, ısırması ve temizliği kolay hayvan vb şekilli oyuncaklar yine gelişimi için uygundur. Minik kitaplar da bu listeye eklenebilir. Bir de marakasları eklemeliyim.

9-12 ay bebek oyuncak seçimi: Yer çekimini kavramaya başlayan bebişler artık ellerine ne geçse yere atmaya başlamışlardır. Bu küçük Newton’ların bu özelliğini desteklemek için yere atınca kırılmayan, parçalanmayan ama ses çıkaran oyuncaklar almak en doğrusudur. Küpler, şekilleri içine dizebildiği kovalar, tef, zil, davul ve minik bir org tavsiye edebilirim.

2 yaş oyuncak seçimi: Dizilen kuleler, küpler, 3-4 iri parçalı yap-bozlar, toplar, bebekler, mutfak oyuncakları, arabalar ilgilerini çeker. Bebekleri giysi giydirme, saçlarını tarama gibi oyunlar dikkatlerini çeker ve oynarlar. Topa vurma, araba sürme gibi eğilimleri oluşabilir.

3 yaş oyuncak seçimi: Bu yaş çocuğu gerekli güvenlik önlemleri alınırsa 3 tekerlekli bisiklete binebilir. Yap-bozlar, tamir setleri gibi parça bütün ilişkisi kurmaya yönelik oyuncaklar gelişimini destekleyebilir. Oyun hamurları, kağıt kesme ve yapıştırma etkinlikleri ilgisini çekebilir. Oyuncak hayvanlar ve bahçe oyuncaklarıyla daha çok ilgilenebilir.

4 yaş oyuncak seçimi: Boyamayla arası iyidir. Bu nedenle boyalar, parmak boyaları, tebeşirler ilgisini çok çekecektir. Doktor setleri, tamir setleri yine, müzik aletleri, örneğin gitar çok ilgisini çekebilir. Artık çizgi film karakterleri ve masal kahramanlarıyla kendini özdeşleştirme özelliği sözkonusudur. Tercihlerini bu şekilde yapmak isteyebilir.

5 yaş oyuncak seçimi: Daha gerçekçi düşündüğü için oyuncak tercihi daha reele dönük olacaktır. Örneğin günlük hayatta olup biten konulara dair oyuncakları tercih edebilir. Gerçekçi düşünmeyi öğrenen çocuklara, deney setleri, mikroskoplar, dürbünler, fotoğraf makineleri alınabilir. Yarcımcı tekerlekler olmdan 2 tekerlekli bisiklete binmesi mümkündür, çünkü denge duyusu epey gelişmiştir.

(noktadergisi.info / Pervin Metin)

 


 

Eklenme Tarihi: 01:53 19-04-2016
Çocuk Oyuncak Okul Öncesi